Örgütleme ve İlkeleri

Organizasyon (Örgüt) Nedir?

Organizasyon (örgüt), kişilerin tek başlarına gerçekleştiremeyecekleri amaçları, başkaları ile bir araya gelerek bir grup halinde gayret, bilgi ve yeteneklerini birleştirerek gerçekleştirmelerini sağlayan bir işbölümü ve koordinasyon sistemidir.

Aslında organizasyon, bir düzeni veya düzenlemeyi ifade eder.

Örgütleme süreci sonucunda bir düzen, bir başka deyişle örgüt yapısı oluşur.

Örgütlemede Temel Kavramlar?

Biraz temel kavramlar üzerinde duralım ne dersiniz? 🙂

Yetki (Otorite):

-Yetki bir haktır.  Yasal gücün kullanımını içerir.

-Yetki sahibi olan kişi karar verebilir veya başkalarını harekete geçirebilir.

Yetki, örgütsel amaçların gerçekleştirilmesi için kullanılır.

-Kullanılan yetkinin amacına ulaşması ve yetki haline gelmesi; büyük ölçüde astların “kabul etmesi” ile mümkündür.

Yetki Türleri:

Hat Yetki: Örgütteki yetki ve sorumluluk dağılımına göre oluşan, örgüt hiyerarşisinde yukarından aşağıya doğru yayılan yetki türüdür.

o En fazla yetki örgüt hiyerarşisinin  tepe noktasında toplanmıştır.

o Hiyerarşik kademelerde alt basamaklara doğru inildikçe göreceli olarak bir azalma söz konusudur.

o Görevlerin yapılışı sırasında tüm ilişkiler, bu yetki ve sorumluluk düzenine göre gelişir.

Kurmay Yetki: Danışmaya dayalı yetkidir.  Yaptırım gücü yoktur.

Proje Yetkisi:  Proje yöneticisinin projede görev alan kişilere yönelik yetkisidir. Proje geçicidir. Proje bittiğinde herkes tekrar kendi bölümüne döner.

Resim1

Yetki Göçerimi:

İşletmede görevlerin yerine getirilebilmesi için yetkinin bir yönetici veya örgütsel birimden diğerine verilmesi, aktarılmasıdır. Üstler; karar verme, emir verme gibi çeşitli konularda astlara izin verdiklerinde yetki göçerilmiş olur.

Yetki göçeriminin üç temel yönü bulunmaktadır:

—Görevlerin astlara dağıtılması:  Örgüt içinde fonksiyonlar ve işler belirlendikten sonra bunlar, astlara dağıtılır.

—Yetki verme: Görevlerin belirlenmesinden sonra, bu görevleri yerine getirecek olan sorumluların işlerini yapabilmeleri için onlara yetki verilir.

—Sorumluluk verme: Yapılacak işe ilişkin faaliyetleri başarma yükümlülüğü olup, bir bakıma yetki göçeriminin ayrılmaz bir parçası niteliğine sahiptir.

Erk:

-Erk, bir şeyi yaptırabilme  yeteneğidir.Resim2

-Erk, diğer kişilerin davranışlarını etkilemede

bireyin sahip olduğu yeteneklerdir.

-Erk bireyin kendisinden doğar.

 

Sorumluluk:

-Örgütlerde sorumluluk, bir kimsenin örgütsel işleri veya ödevleri yapma zorunluluğudur.

-Sorumluluk, yetki devrinin ayrılmaz bir parçasıdır. Birey bir görevi kabul ettiği anda sorumluluk kendiliğinden doğar.

-Yöneticiler yetki devrederken sorumluluktan kaçamazlar. Devredilen yetkidir, sorumluluk devredilemez. Ancak devredilen yetki ile beraber alt kademe için sorumluluk da ortaya çıkar.

Hesap Verme:

-Bir örgüt üyesi kendisinden yüksek kademeli yetkililere hesap vermekle yükümlüdür.

-Yönetici, astından hesap sorma hakkına sahiptir.

-Yöneticilerin en önemli görevlerinden biri, yetki, erk, sorumluluk ve hesap verme arasında kabul edilebilir bir denge oluşturmaktır.

Örgütleme:

-Örgütleme süreci sonucunda bir düzen, bir başka deyişle örgüt yapısı oluşur.

-Örgüt yapısı, biçimsel olarak belirlenmiş, kalıcı örgütsel düzenlemeler ve ilişkiler ağıdır.

Resim3

Resim4

İş ile iş: Amaçlara ulaştıracak olan işler belirlenir ve bunlar birbirleri ile ilişkilendirilir. Her bir işi oluşturan görevlerin neler olduğu ve bu görevlerin nasıl yapılacağı da özel bir önem arz eder.

İş ile insan: Tanımlanmış işlerin gerektirdiği bilgi, yetenek ve beceriye sahip olan çalışanların seçilir ve işlerine uyumları sağlanır.

İnsan ile insan: Organizasyonun sosyal yönü üzerinde durulur. Çalışanların iş ortamında birbirleri ile olan ilişkileri ve bunları kapsayan davranış süreçleri belirlenir.

Örgüt Yapısının İki Yönü:

Mekanik Örgüt Yapısı

-Görevlerde uzmanlaşma

-Görevler ayrı parçalara bölünmüş

-Katı görev tanımları

-Katı bir yetki hiyerarşisi

-Katı bir kontrol

-Katı yazılı kurallar

-Bilgi ve kontrol, üst yönetimde toplanmış

-Dikey iletişim.

Organik örgüt yapısı

-Çalışanlar, birimdeki her türlü göreve katkıda bulunur

-Ekip çalışması

-Az yetki hiyerarşisi

-Daha çok oto-kontrol

-Az yazılı kurallar

-Bilgi ve kontrol görevi, örgüt içinde her kademeye yayılmış

-Yatay iletişim.

Örgütleme İlkeleri/2:

Yetki devri (yetki göçerimi, delegasyon): İşlerin yürütülebilmesi için yöneticiler yetkilerinin bir kısmını astlarına devretmelidirler.

İstisnalara göre yönetim: Rutin işler alt kademe yöneticilerince yürütülürken, stratejik karar ve işlemler üst kademe yöneticilerince yürütülür.

Açıklama, basitlik ve anlaşılabilirlik: Her kademedeki personelin görev, yetki ve sorumlulukları açıkça belirlenmelidir. İş, yetki ve sorumluluklar; açık, basit ve anlaşılır olmalıdır (Organizasyon el kitapları).

Denge: Bölümler arasında kaynak kullanımında bir denge sağlanmalıdır.

Esneklik ve Reorganizasyon: Değişim ve gelişmelere karşı yeni duruma çabuk uyabilen bir yapı olmalıdır. Yetersizleşme, amaçlara ulaşamama, işlerin yürütülememesi gibi durumlarıda örgütler yeniden düzenlenebilmelidir.

 

 Kaynaklar

  • Koçel, T. (2013). İşletme Yöneticiliği, Beta.
  • Genç, N. (2007). Yönetim ve Organizasyon, Seçkin.
  • Eren, E. (2009). Yönetim ve Organizasyon, Beta.
  • Şimşek, M. Ş. (2008). Yönetim ve Organizasyon, Adım Ofset-Matbaacılık.
  • Orhan Ç. Doc. Dr.

Recep Yatar

-Atatürk Üniversitesi'nde Endüstri Mühendisliği okuyor. odaendustri.com'da Kurucu-Yönetici

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir